W internecie często pojawia się teza, że masło orzechowe jest szkodliwe, bo zawiera rakotwórcze aflatoksyny. Zamiast się o to spierać, wysłaliśmy naszą ekologiczną pastę z orzeszków ziemnych do akredytowanego laboratorium GBA Polska (akredytacja PCA).
Laboratorium potrzebowało 900 g produktu, czyli trzech słoików z jednej partii (lipiec 2026). Zleciliśmy pełny pakiet: aflatoksyny, ochratoksynę A i mikrobiologię. Poniżej wyjaśniamy, czym są aflatoksyny, jakie obowiązują limity i co wyszło w badaniu.
{{single_product_01}}
Czym są aflatoksyny (i czym nie są)
Aflatoksyny to toksyny wytwarzane przez niektóre pleśnie z rodzaju Aspergillus. Nie są pleśnią, tylko substancją, którą pleśń po sobie zostawia. Nie każda pleśń jest też groźna: sery pleśniowe, salami, sos sojowy czy miso powstają z udziałem konkretnych, wyselekcjonowanych szczepów.
To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Prażenie orzechów zabija pleśń, ale nie usuwa aflatoksyn: rozkładają się one dopiero w temperaturze 237–306°C (Toxins, 2017), a obróbka cieplna obniża ich poziom tylko częściowo. Dlatego kluczowe są dobry surowiec i jego kontrola.
Rodzaje aflatoksyn: B1, B2, G1 i G2
Litery w nazwach pochodzą od koloru, na jaki aflatoksyny świecą w świetle ultrafioletowym: B od blue (niebieski), G od green (zielony). Najbardziej toksyczna i najczęściej spotykana jest B1. Dlatego przepisy UE określają osobny limit dla B1 i osobny dla sumy wszystkich czterech.
Dlaczego mówi się głównie o orzeszkach ziemnych?
Po pierwsze, skala. Według INC świat produkuje ok. 41 mln ton orzeszków ziemnych w łupinie i ok. 4,5 mln ton wszystkich orzechów z drzew łącznie, liczonych głównie jako jądra. Gdzie największy wolumen, tam najwięcej potencjalnych problemów.
Po drugie, biologia. Orzeszki ziemne nie są orzechami, tylko nasionami rośliny strączkowej, a ich strąki dojrzewają pod ziemią, w wilgoci sprzyjającej pleśniom. Gdy szkodniki uszkodzą łupinę, pleśń łatwiej dostaje się do nasion.
Limity UE: różne orzechy, różne normy
Dla orzeszków ziemnych i produktów z nich, w tym masła orzechowego, unijne limity są znacznie ostrzejsze niż dla migdałów czy pistacji (rozporządzenie (UE) 2023/915).
| Produkt do bezpośredniego spożycia | Aflatoksyna B1 (µg/kg) | Suma B1+B2+G1+G2 (µg/kg) | Ochratoksyna A (µg/kg) |
|---|---|---|---|
| Orzeszki ziemne i produkty z nich (UE) | 2 | 4 | brak limitu |
| Migdały i pistacje (UE) | 8 | 10 | 5 (tylko pistacje) |
| Wszystkie produkty z orzeszków ziemnych (USA, FDA) | brak osobnego limitu | 20 | brak limitu |
Uważamy, że wszystkie orzechy powinny podlegać tym samym zasadom. Różnica ma swoje źródło w 2010 roku: UE podniosła wtedy limity dla migdałów, orzechów laskowych i pistacji, by zrównać je z normami Codex Alimentarius. Oparła się na opinii EFSA, według której taka zmiana miałaby niewielki wpływ na szacowane ryzyko nowotworowe (memorandum do rozp. 165/2010). Limity dla orzeszków ziemnych pozostały bez zmian.
Pistacje, czyli na co naprawdę uważać
W 2003 roku do unijnego systemu RASFF trafiły 763 zgłoszenia dotyczące aflatoksyn. Aż 508 z nich, czyli dwie trzecie, dotyczyło pistacji, a 132 orzeszków ziemnych. Limity były wtedy dla obu produktów takie same.
Nowsze dane wyglądają inaczej, ale wniosek się nie zmienia:
| Okres | Orzeszki ziemne | Pistacje | Orzechy laskowe | Migdały |
|---|---|---|---|---|
| 2011–2021 (zgłoszenia mykotoksyn) | 1545 | 795 | 311 | 149 |
Źródło: analiza danych RASFF w Food Research International (FreshPlaza).
Pistacje są drugie, choć obowiązuje je czterokrotnie wyższy limit B1, a do Europy trafia ich kilka razy mniej niż orzeszków ziemnych. W przeliczeniu na ilość surowca wypadają więc najgorzej z tej czwórki. Naszym zdaniem wysoka cena pistacji dodatkowo kusi do sięgania po tańszy surowiec gorszej jakości.
Nasze wyniki z laboratorium
W naszej paście nie dało się oznaczyć żadnej aflatoksyny. Wynik "< 0,1 µg/kg" oznacza, że stężenie jest poniżej czułości metody, dlatego przy porównaniu z limitami piszemy "co najmniej".
| Parametr | Wynik | Limit | Wynik względem limitu |
|---|---|---|---|
| Aflatoksyna B1 | < 0,1 µg/kg | 2 µg/kg (UE) | co najmniej 20× niżej |
| Suma aflatoksyn B1+B2+G1+G2 | < 0,1 µg/kg | 4 µg/kg (UE) | co najmniej 40× niżej |
| Suma aflatoksyn wg norm USA | < 0,1 µg/kg | 20 µg/kg (FDA) | co najmniej 200× niżej |
| Ochratoksyna A | poniżej granicy oznaczalności | brak limitu dla orzeszków ziemnych | dla porównania: limit dla pistacji to 5 µg/kg |
Mikrobiologia jest bez zastrzeżeń: nie wykryto bakterii Salmonella ani Listeria, a pleśnie i drożdże są na bardzo niskim poziomie (ok. 10 jtk/g).
Podsumowanie: czy masło orzechowe jest szkodliwe?
Aflatoksyny to realne zagrożenie, ale dotyczy ono surowca, a nie masła orzechowego jako takiego. O bezpieczeństwie decyduje jakość orzechów i kontrola każdej partii.
Wyniki badań możesz pobrać na stronie każdej naszej pasty orzechowej i sprawdzić je samodzielnie. Badania będziemy powtarzać regularnie.
Wideo - Czy masło orzechowe jest szkodliwe?
{{product_list_01}}
